Czacki Tadeusz

9 września 1833 :: Kurier Warszawski

Krzemieniec

Miasto leżące na pograniczu Wołynia i Podola na dzisiejszej zachodniej Ukrainie. Pierwszy gród powstał już w X w. jako jedyny na Rusi niezdobyty przez Mongołów. w 1321 r. został włączony w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, w 1569r. w ramach unii lubelskiej do Korony. W latach 1720-1740 jezuici wybudowali tu kościół pw. św. Ignacego Loyoli i Stanisława Kostki i klasztor, który od 1832 r. do końca I wojny światowej funkcjonował jako cerkiew prawosławna.

Miasto znane jest również z Liceum Krzemienieckiego (istniejącego w latach 1805-1831 i 1922-1939), dzięki któremu nazywane było Atenami Wołyńskimi. Uczniem Liceum był m.in. Juliusz Słowacki, urodzony w Krzemieńcu w 1809 roku.

Liceum Krzemienieckie

Historia Liceum Krzemienieckiego (do 1819 znanego jako Gimnazjum Wołyńskie) zaczyna się w 1803 roku, kiedy to car Aleksander I wydaje dekret nakazujący powstanie w guberni wołyńskiej gimnazjum, podlegającego Uniwersytetowi Wileńskiemu. Do wykonania zadania powołano Tadeusza Czackiego, który na siedzibę szkoły wybrał Krzemieniec – miasto leżące nieopodal granicy z Austrią.

Nauka w gimnazjum obejmowała poziom od elementarnego, poprzez średni po półwyższy. Pierwszym dyrektorem został Józef Czech. Program szkoły został był tak pomyślany, aby istniała możliwość dalszej edukacji w rozmaitych specjalizacjach, zatem obok czterech klas ogólnokształcących i późniejszych, dwuletnich kursów istniała również możliwość kształcenia zawodowego w wybranych kierunkach. Należy także pamiętać, że Czacki miał ambicję późniejszego przekształcenia szkoły w wyższą uczelnię.

Szkołę otwarto w 1805 roku. Znajdowała się w budynkach dawnego Kolegium Jezuitów. Ważnym elementem Gimnazjum Wołyńskiego i Liceum Krzemienieckiego była obszerna biblioteka, zawierająca w 1834 r. 34378 woluminów.
»

O jej znaczeniu świadczyła również pozycja bibliotekarza, który był trzecią co do ważności osobą w szkole. W Bibliotece Krzemienieckiej znajdował się m.in. księgozbiór Stanisława Augusta, który został sprowadzony z Zamku Królewskiego w Warszawie.

W gimnazjum istniało również dobrze wyposażone laboratorium fizyczne i astronomiczne oraz ogród botaniczny zawierający 8350 odmian roślin.

W szkole nauczali m.in. Józef Korzeniowski, Joachim Lelewel, Alojzy Osiński, Alojzy Feliński czy Euzebiusz Słowacki (ojciec Juliusza Słowackiego). Jedynym cudzoziemcem w tym gronie był Austriak Willibald Besler, późniejszy założyciel ogrodu botanicznego przy placówce.

Szkoła finansowała podróże naukowe dla kandydatów na nauczycieli. Poziom swojego wykształcenia stale poprawiali także profesorowie za pomocą sprowadzanych dla nich książek oraz czasopism, sami zaś opracowywali seksterny, czyli materiały dla uczniów, na podstawie których później powstawały podręczniki. Wspomniany Besler musiał się także uczyć języka polskiego, gdyż Czacki chciał, aby wszystkich przedmiotów nauczano w tym języku dla podtrzymania ojczystej mowy.

Liceum Krzemienieckie dawało oprócz rozwoju umysłowego także możliwość rozwoju wewnętrznych cech uczniów – kultury i moralności.

Szkołę zamknięto w 1831r., po stłumieniu powstania listopadowego. Zbiory (nawet rośliny z ogrodu botanicznego) i część kadry przeniesiono do Uniwersytetu Włodzimierza powstającego w Kijowie.

Szkoła odrodziła się w roku 1922 (na co pozwolił dekret Józefa Piłsudskiego z 1920) jako zespół trzech przedszkoli, Szkoły Ćwiczeń, Gimnazjum, Seminarium Nauczycielskiego, Średniej Szkoły Rolniczej, Szkoły Rzemieślniczo-Przemysłowej, dwóch Uniwersytetów Ludowych oraz biblioteki. Szkoły posiadały internaty. W takim kształcie Liceum Krzemienieckie dotrwało do 1939r. po czym zostało przejęte przez władze radzieckie i kształciło według tamtejszego programu.