Czacki Tadeusz

9 września 1833 :: Kurier Warszawski

Tadeusz Czacki

Urodził się 28 sierpnia 1765 roku w Porycku, dziedzicznym majątku Czackich, w powiecie krzemienieckim. Wychowywał się bez rodziców( ojciec- Szczęsny Czacki był więźniem politycznym, zaś matka umarła wcześnie). Dzieciństwo spędził wraz z bratem Michałem pod opieką stryja Franciszka w Gdańsku. Po uwolnieniu ojca chłopcy nie mogli jednak wrócić do Krzemieńca z powodu jego zniszczenia i ograbienia. Czacki kształcił się pod opieką jezuity kolegium lwowskiego. Wykształcenie, jakie wtedy otrzymał, było gruntowne, obejmowało zagadnienia humanistyczne, prawo i język francuski. Młody Czacki był - jak na swój wiek- człowiekiem niezwykle poważnym. Nie roztrwaniał pieniędzy otrzymywanych od ojca, a nawet wspomagał nimi naukę sierot i dzieci wiejskich. w 16. roku życia pracował w sądzie zadwornym w Warszawie jako praktykant. W 1784 dostał się do Komisji Kruszcowej, później zaś otrzymał posadę w Komisji Skarbu, w której pracował przez 7 lat. Podczas licznych podróży po kraju Czacki zbierał materiały do tworzenia hydrograficznej mapy Polski i Litwy. Pracując w Komisji Skarbu, Czacki napisał wiele artykułów dotyczących handlu Polski z m.in. Anglią, Rosją czy Turcją. Po zakończeniu pracy w Komisji Skarbu przeniósł się do Krakowa, gdzie uczęszczał na liczne wykłady w Akademii i oddawał się działalności bibliofilskiej.
»

Po upadku insurekcji kościuszkowskiej Czacki przeniósł się do Rosji, gdzie zajmował się wygnańcami wracającymi z zesłania. Od abdykującego Stanisława Augusta otrzymał liczne rękopisy, które powiększyły jego zbiory.

Czacki zajmował się dziejopisarstwem, chciał początkowo spisać dzieje Polski i Litwy za Jagiellonów, później zaś odstąpił od tego planu. Zaczął tworzyć dzieła o tematyce społeczno-ekonomicznej. Jego rozprawy były drukowane głównie w czasopismach. W czasie pobytu w Warszawie zainicjował powstanie Towarzystwa Przyjaciół Nauk, dla którego zdobywał rozliczne księgozbiory. w 1802 roku założył Towarzystwo Żeglugi (pierwszy polski statek został nazwany jego nazwiskiem). w 1803 roku, w związku z przyznaniem autonomii szkolnictwu polskiemu na Litwie i Rusi, Czacki został mianowany wizytatorem szkół guberni wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej. Praca na rzecz szkolnictwa pochłonęła całe życie Tadeusza Czackiego. Zwieńczeniem jego trudów było założenie Liceum Krzemienieckiego w 1805 roku. W pracach organizatorskich pomagali mu m.in. Hugo Kołłątaj, Ignacy Potocki, Stanisław Staszic. Szkoła zyskała wielu znakomitych pedagogów i niezbędne pomoce naukowe. Z czasem, Czacki pragnął przemienić Liceum w uniwersytet. Z Krzemieńca stworzył miasto-szkołę. W ciągu prac nad rozwojem szkolnictwa nie uniknął prześladowań ze strony władz rosyjskich. Tadeusz Czacki był żonaty z Barbarą Dembińską. Zmarł 8 lutego 1813 roku w Dubnie, a jego serce zostało złożone w auli Liceum Krzemienieckiego.